ΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟΥΡΚΟΓΕΝΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΣΤΗΝ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΓΕΝΕΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ.
Μελέτη: Γεώργιος Καραγιώργης 10 Μαρτίου
2026
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η παρούσα εργασία εξετάζει τη γλωσσική αλληλεπίδραση
μεταξύ της Ελληνικής και της Τουρκικής γλώσσας, εστιάζοντας στις λέξεις
τουρκικής προέλευσης (τουρκισμούς) που επιβιώνουν μέχρι σήμερα. Οι λέξεις αυτές
ενσωματώθηκαν στο λεξιλόγιό μας μέσα από αιώνες συνύπαρξης και ιστορικών
ανακατατάξεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κυπριακή
διάλεκτος, η οποία διατήρησε σε μεγάλο βαθμό αυτούς τους ιδιωματισμούς,
προσαρμόζοντάς τους φωνητικά και γραμματικά στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. Η
μελέτη αυτών των δανείων δεν έχει μόνο γλωσσολογική αξία, αλλά αποτελεί και
έναν καθρέφτη της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας του τόπου μας,
αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι γλώσσες εξελίσσονται και δανείζονται
στοιχεία η μία από την άλλη.
Η Κυπριακή διάλεκτος, ως παρακλάδι της ελληνικής
γλώσσας, έχει υποστεί επιρροές από διάφορες γλωσσικές και πολιτισμικές
παραδόσεις λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της ιστορικής πορείας της Κύπρου.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η τουρκική επίδραση, η οποία προέκυψε κυρίως κατά την
περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας (1571–1878) και συνεχίζεται να εμφανίζεται
στις καθημερινές επικοινωνιακές συνθήκες, στα έθιμα, στη γαστρονομία και σε
άλλους τομείς.
Τα τουρκικά δάνεια ενσωματώθηκαν στο λεξιλόγιο της
Κυπριακής διάλεκτου, πολλές φορές με τροποποιήσεις στον ήχο ή τη γραφή,
δημιουργώντας λέξεις που γίνονται κατανοητές και αποδεκτές στο ευρύτερο
ελληνικό γλωσσικό πλαίσιο. Η κατανόηση και καταγραφή τους παρέχει σημαντικά
στοιχεία για τη μελέτη της γλωσσικής επαφής, της δανειοληψίας και της γλωσσικής
εξέλιξης.
ΛΙΣΤΑ ΛΕΞΕΩΝ
Με ΚΕΦΑΛΑΙΑ για τους κυπριακούς
τύπους/προφορά και πεζά για την κοινή ελληνική χρήση.
Α
- ΑΒΡΑΤΙΝΙ (avrat): Υβρισία / Γυναίκα
- ΑΓΑΖΙΝ (ayaz): Αέρας παγερός / Πρωινό ή νυχτερινό κρύο
- ΑΓΑΣ (ağa): Δεσποτικός / Αυταρχικός
- ΑΓΙΑΖΩ (andak): Αρχίζω / Σημάδι
- ΑΓΚΑΖΙΑΡΩ (angajman): Προκρατώ
- ΑΔΕΞΙΟΣ (acemi): ΑΤΖΙΑΜΗΣ
- ΑΪΠΙΝ (ayıp): Ελάττωμα / Ντροπή
- ΑΚΕΜΠΕ (işkembe): Κοιλιά / Πατσάς
- ΑΚΚΙΔΕΣ (akide): Καραμέλα
- ΑΚΚΙΠΕΤΤΙΝ (akıbet): Τελικά
- ΑΛΑΝΑ (alan): Ανοιχτός χώρος
- ΑΛΑΝΙ (alan): Αλήτης / Άτακτος
- ΑΛΙΣΒΕΡΙΣΙΝ (alışveriş): Δοσολιψία / Συναλλαγή
- ΑΛΛΑΧ (Allah): Θεός
- ΑΜΜΕ (amme/kusur): Κουσούρι / Ελάττωμα
- ΑΜΠΑΡΙ (ambar): Αποθήκη
- ΑΝΗΦΟΡΟ (anafor): Ανωφέρεια
- ΑΝΝΟΙΚΤΗΡΙ (anahtar): Κλειδί
- ΑΞΙΝ (aks): Αντίκτυπο
- ΑΡΑΠΑ (acaba): Άραγε
- ΑΡΓΑΤΗΣ (ırgat): Εργάτης
- ΑΡΜΑΖΩ / ΑΡΜΑΤΖΙΝ (armağan): Αρραβωνιάζω / Δώρο
- ΑΣΙΚΚΗΣ (aşık): Αγαπητός / Εραστής
- ΑΣΙΛΑ (asil): Πράγματι
- ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ (karakol): ΚΑΡΑΚΟΛΙΝ
- ΑΧΑΜΑΚΚΗΣ (ahmak): Ανεπόκοπος / Ανόητος
Β
- ΒΕΡΕΣΙΕ (veresiye): Πίστωση
- ΒΙΒΛΙΟ (kitap): ΚΚΙΤΑΠΙΝ
Γ
- ΓΕΡΑΚΙ (şahin): ΣΙΑΧΙΝΙΝ / ΣΑΪΝΙ (Ευφυής)
- ΓΙΑΚΚΑΣ (yaka): Γιακάς / Περιλαίμιο
- ΓΙΑΛΛΑ (yallah): Άντε / Φεύγα
- ΓΙΑΠΙ (yapı): Οικοδομή
- ΓΙΑΡΜΑΣ (yarma): Ροδάκινο
- ΓΙΑΟΥΡΤΙΝ (yoğurt): Γιαούρτι / Πηγμένο γάλα
- ΓΙΑΣΜΑΝ (yağma): Ανάρμοστος
- ΓΙΛΕΚΟ (yelek): Γιλέκο / Περιθωράκιον
- ΓΙΝΑΤΙ (inat): Πείσμα
- ΓΙΟΒΑΣΙΝΗΣ (yavaş): Βραδύς / Σιγανός
- ΓΙΟΥΡΟΥΣΙ (yürüyüş): Επίθεση
- ΓΚΑΪΝΤΑ (gayda): Άσκαυλος
- ΓΚΕΜΙ (gem): Χαλινάρι
- ΓΛΕΝΤΙ (cümbüş): ΤΖΙΗΜΠΟΥΣΙΗΝ / Διασκέδαση
- ΓΟΥΜΑΣ (kümes): Ορνιθώνας
- ΓΟΥΡΙ (uğur): Τύχη
- ΓΡΟΥΣΟΥΖΗΣ (uğursuz): Κακότυχος
Δ
- ΔΕΡΒΕΝΙ (derbent): Κλεισούρα
- ΔΕΦΤΕΡΙΝ (defter): Τετράδιο / Κατάστιχο
Ε
- ΕΚΣΙΚΚΙΝ (eksik): Ελλιπής
- ΕΡΓΕΝΗΣ (ergen): Άγαμος
Ζ
- ΖΑΜΑΝΙΑ (zaman): Μεγάλο χρονικό διάστημα
- ΖΑΡΙΝ (zarar): Χωρίς / Ζημιά
- ΖΑΡΖΑΒΑΤΙΚΑ (zerzavat): Λαχανικά
- ΖΑΠΠΙΝ (zapt): Νίκη / Κατάληψη
- ΖΟΡΙ (zor): Δυσκολία
- ΖΟΥΜΠΟΥΛΙ (sümbül): Υάκινθος
Θ
- ΘΛΙΨΗ (kahır): ΚΑΧΡΙΝ
Ι
- ΙΠΡΕΤΤΙΝ (ibret): Παράδειγμα
- ΙΣΠΑΤΤΙΝ (ispat): Τεκμήριο
Κ
- ΚΑΒΓΑΣ (kavga): ΚΑΦΚΑΣ / Φιλονικία
- ΚΑΒΟΥΚΙ (kabuk): Καύκαλο
- ΚΑΒΟΥΡΔΙΖΩ (kavurmak): Φρυγανίζω / Ξεροψήνω
- ΚΑΖΑΝΙΝ (kazan): Λέβητας / Χύτρα μεγάλη
- ΚΑΪΚΙ (kayık): Βάρκα / Ιστιοφόρο
- ΚΑΪΜΑΚΚΙΝ (kaymak): Τσίππα / Καϊμάκι
- ΚΑΪΣΙΝ (kayısı): Βερίκοκκο
- ΚΑΛΑΠΑΛΛΙΚΚΙΑ (kalabalık): Σύνεργα
- ΚΑΛΕΜΙ (kalem): Γραφίδα
- ΚΑΛΠΙΚΟΝ (kalp): Κίβδηλος / Πλαστό
- ΚΑΛΟΥΠΙ (kalıp): Μήτρα / Πρότυπο
- ΚΑΜΑΡΑ (kamara): Δωμάτιο
- ΚΑΜΠΛΕΣ (kabile): Ράτσα
- ΚΑΜΤΣΙΙΝ (kamçı): Μαστίγιο
- ΚΑΝΤΑΪΦΙΝ (kadayıf): Κανταΐφι
- ΚΑΠΑΚΙΝ (kapak): Σκέπασμα / Κάλυμμα
- ΚΑΠΟΤΤΑΣ (kaput): Χλαίνη
- ΚΑΡΑΟΥΛΙ (karakol): Φρουρά / Σκοπιά
- ΚΑΡΚΟΣΙΑΛΛΙΚΚΙΝ (kargaşalık): Φασαρία
- ΚΑΡΠΟΥΖΙ (karpuz): Υδροπέπων
- ΚΑΡΤΕΡΙΜΙΝ (kaldırım): Πεζοδρόμιο
- ΚΑΡΤΣΙΛΑΜΑΣ (karşılama): Αντικρυστός χορός
- ΚΑΡΤΣΙΝ (karşı): Απέναντι
- ΚΑΣΑΠΗΣ (kasap): Κρεοπώλης / Χασάπης
- ΚΑΣΙΑΡΗΣ (haşari): Ζωηρός
- ΚΑΣΚΟΒΑΛΛΙΝ (kaşar/kaskaval): Τυρί
- ΚΑΣΜΑΣ (kazma): Αξίνα / Σκαπάνη
- ΚΑΤΣΙΚΑ (keçi): Ερίφι / Γίδα
- ΚΑΤΣΟΥΡΑ (yağcur): Τηγανούδι / Ψωμί τηγανισμένο
- ΚΑΦΑΣΙ (kafes): Κιβώτιο
- ΚΑΨΟΥΛΛΙΝ (kapsül): Πυροκροτητής
- ΚΕΖΑΠΠΟΥΙΝ (kezzap suyu): Θεϊκόν οξύ
- ΚΕΛΕΠΟΥΡΙ (kelepir): ΚΚΕΛΕΠΟΥΡΙ / Ανέλπιστο εύρημα
- ΚΕΦΤΕΣ (köfte): Κεφτές
- ΚΕΦΙ (keyif): Ευδιαθεσία
- ΚΙΑΡΙΝ (kar): Κέρδος
- ΚΙΑΣΕΣ (kase): Πήλινο δοχείο
- ΚΙΜΑΣ (kıyμα): Ψιλοκομμένο κρέας
- ΚΙΟΣΚΙ (köşk): Περίπτερο
- ΚΙΣΜΕΤΤΙΝ (kısmet): Πεπρωμένο / Τύχη
- ΚΙΤΤΑΚΕΛ (gitgel): Πήγαινε-έλα
- ΚΚΟΤΣΑΝΙ (koçan): Ιδιοκτησία / Τίτλος
- ΚΚΕΛΗΣ (kel): Φαλακρός
- ΚΟΛΑΪ (kolay): Ευκολία / Άνεση
- ΚΟΛΑΟΥΖΟΣ (kılavuz): Οδηγός
- ΚΟΝΑΚΙΝ (konak): Μέγαρο
- ΚΟΠΙΤΣΑ (kopça): Πόρπη
- ΚΟΤΖΑΜ (kocaman): Τεράστιος / Πελώριος
- ΚΟΤΖΙΑΚΑΡΗ (kocakarı): Γριά
- ΚΟΤΣΑΝΙ (koçan): Μίσχος
- ΚΟΤΣΙ (koç): Αστράγαλος
- ΚΟΥΒΑΣ (kova): Κάδος / Αγγείο
- ΚΟΥΒΑΡΝΤΑΣ (hovarda): Γενναιόδωρος / Ανοιχτοχέρης
- ΚΟΥΜΑΡΙΝ (kumar): Χαρτοπαίγνιο
- ΚΟΥΜΠΑΡΑΣ (kumbara): Δοχείο χρημάτων
- ΚΟΥΝΟΥΣΜΑΣ (konuşμα): Συνομιλία
- ΚΟΥΡΚΑ (kurgu): Κούρκα / Κότα
- ΚΟΥΡΚΑΡΩ (korkmak): Φοβάμαι
- ΚΟΥΣΚΟΥΣΕ (kuşku): Κουσκουσέ
- ΚΟΥΤΟΥΡΟΥ (götürü): Ασύνετα / Απερίσκεπτα
- ΚΟΥΦΑ (küfe): Καλάθι
Λ
- ΛΑΓΟΥΜΙ (lağım): Υπόνομος / Οχετός
- ΛΑΚΚΙΡΤΙΝ (lakırdı): Συνομιλία
- ΛΑΠΑΣ (lapa): Χυλός
- ΛΑΣΚΑΡΩ (laçκα): Χαλαρώνω
- ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ (lafazan): Φλύαρος
- ΛΕΒΕΝΤΗΣ (levend): Ανδρείος / Ευσταλής
- ΛΕΚΕΣ (leke): Κηλίδα
- ΛΕΛΕΚΙ (leylek): Πελαργός
- ΛΕΣΙΝΗ / ΛΕΣΙ (leş): Ανήθικος / Πτώμα / Ψοφήμι
- ΛΟΥΚΙ (oluk): Υδροσωλήνας
Μ
- ΜΑΓΙΑ (maya): Προζύμη
- ΜΑΓΚΑΛΙ (mangal): Πύραυνο
- ΜΑΓΚΟΥΦΗΣ (mavkuf): Έρημος
- ΜΑΪΜΟΥΝΑ (maymun): Πίθηκος
- ΜΑΪΝΤΑΝΟΣ (maydanoz): Πετροσέλινο
- ΜΑΛΙΝ (mal): Περιουσία
- ΜΑΝΑΒΗΣ (manav): Οπωροπώλης
- ΜΑΝΤΖΟΥΝΙ (macun): Φάρμακο
- ΜΑΟΥΝΑ (mavuna): Φορτηγίδα
- ΜΑΡΑΖΙΝ (maraz): Λύπη / Φθίση
- ΜΑΡΟΦΕΤΤΙΝ (marifet): Τέχνασμα / Μικρό εργαλείο
- ΜΑΣΚΑΡΕΥΚΩ (maskara): Περιπαίζω
- ΜΑΣΟΥΡΙ (masura): Μικρό ξύλο / Πηνίο
- ΜΑΣΣΑΡΑΤΖΙΗΝ (matrak): Πλάστης
- ΜΑΣΙΑ (maşa): Λαβίδα
- ΜΑΧΑΖΙΝ (mağaza): Κατάστημα
- ΜΑΧΑΛΑΣ (mahalle): Συνοικία / Γειτονιά
- ΜΕΖΕΣ (meze): Ορεκτικό
- ΜΕΛΤΕΜΙ (meltem): Άνεμος ετησίας
- ΜΕΝΕΞΕΣ (menekşe): Εύοσμο λουλούδι
- ΜΕΝΤΕΣΕΣ (menteşe): Στρόφιγγα
- ΜΕΡΑΚΙ (merak): Πόθος
- ΜΕΡΕΜΕΤΙ (meramet): Επισκευή / Επιδιόρθωση
- ΜΙΣΚΙΝΗΣ (miskin): Φιλάσθενος
- ΜΟΙΡΑΣΙΝ (miras): Μερίδιο
- ΜΟΥΣΑΜΑΣ (muşamba): Αδιάβροχο ύφασμα
- ΜΟΥΣΑΦΙΡΗΣ (misafir): Φιλοξενούμενος / Ξένος
- ΜΠΑΓΙΑΤΙΚΟ (bayat): Μη νωπό / Ληγμένο
- ΜΠΑΓΛΑΡΩΝΝΩ (bağlamak): Δένω / Συλλαμβάνω
- ΜΠΑΪΛΝΤΙΣΜΕΝΟΣ (baygın): Αναίσθητος / Λιπόθυμος
- ΜΠΑΪΡΑΚΙ (bayrak): Σημαία
- ΜΠΑΚΚΑΛΗΣ (bakkal): Παντοπώλης
- ΜΠΑΛΑΖΙΝ (palaz): Νεογνόν
- ΜΠΑΛΤΑΣ (balta): Πελέκι
- ΜΠΑΜΙΑ (bamya): Ιβίσκος ο εδώδιμος
- ΜΠΑΜΠΑΣ (baba): Πατέρας
- ΜΠΑΜΠΑΛΗΣ (baba): Ο πολύ γέρος
- ΜΠΑΞΕΣ (bahçe): Περιβόλι / Κήπος
- ΜΠΑΡΟΥΤΙ (barut): Πυρίτιδα
- ΜΠΑΤΖΑΚΙ (bacak): Κνήμη / Σκέλη
- ΜΠΑΤΖΑΝΑΚΗΣ (bacanak): Σύγαμπρος
- ΜΠΑΤΙΡΑΚΚΙΝ (batık): Μπατιράκι
- ΜΠΑΧΑΡΙΚΟ (bahar): Αρωματικό άρτυμα
- ΜΠΕΚΡΗΣ (bekri): Μέθυσος
- ΜΠΕΛΑΣ (bela): Ενόχληση
- ΜΠΙΛΕ (bile): Τουλάχιστον
- ΜΠΛΟΦΑ (blöf): Επιβουλή
- ΜΠΟΓΙΑ (boya): Βαφή / Χρώμα
- ΜΠΟΓΙΑΤΖΗΣ (boyacı): Ελαιοχρωματιστής / Βαφέας
- ΜΠΟΓΑΖΙΝ (boğaz): Σάκκα / Λαιμός
- ΜΠΟΪ (boy): Ανάστημα / Ύψος
- ΜΠΟΛΙΚΟΣ (bol): Άφθονος
- ΜΠΟΞΙΑΣ (bohça): Μπόγος
- ΜΠΟΡΑ (bora): Καταιγίδα / Θύελλα
- ΜΠΟΣΙΚΟΣ (boş): Χαλαρός
- ΜΠΟΣΤΑΝΙ (bostan): Λαχανόκηπος
- ΜΠΟΥΖΙ (buz): Πάγος / Ψύχρα
- ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ (bölük): Στίφος / Άτακτο πλήθος
- ΜΠΟΥΛΟΥΚΟΣ (bol): Καλοθρεμμένος / Παχουλός
- ΜΠΟΥΝΤΑΛΑΣ (budala): Κουτός / Ανόητος
- ΜΠΟΥΝΤΡΟΥΜΙ (bodrum): Φυλακή / Υπόγειο
- ΜΠΟΥΡΛΟΤΤΑ (barlota): Φωτιά
- ΜΠΟΥΡΙ (boru): Καπνοσωλήνας
- ΜΠΟΥΤΙ (but): Μηρός
- ΜΠΟΥΧΤΙΣΜΑ (buğz): Κορεσμός
Ν
- ΝΑΖΙΝ (naz): Κάμωμα / Φιλαρέσκεια / Απαίτηση
- ΝΑΜΙΝ (nam): Φήμη
- ΝΙΣΑΦΙΝ (insaf): Λύπηση
- ΝΤΑΒΑΝΤΟΥΡΙ (tantana): Σύγχυση / Φασαρία
- ΝΤΑΗΣ (dayı): Παλλικαράς
- ΝΤΑΛΚΑΣ (dalga): Καημός / Πάθος
- ΝΤΑΜΑΡΙ (damar): Φλέβα / Λατομείο
- ΝΤΑΜΠΛΑΣ (damla): Αποπληξία
- ΝΤΑΝΤΑ (dada): Παραμάνα / Τροφός
- ΝΤΑΡΑΒΕΡΙ (alışveriş): Συναλλαγή / Δοσοληψία
- ΝΤΕΛΑΛΗΣ (tellal): Διαλαλητής
- ΝΤΕΛΗΣ (deli): Παράφρονας
- ΝΤΕΡΤΙΝ (dert): Καημός / Λύπη
- ΝΤΙΒΑΝΙ (divan): Κρεβάτι
- ΝΤΙΠ ΓΙΑ ΝΤΙΠ (dip): Ολωσδιόλου
- ΝΤΟΥΒΑΡΙ (duvar): Τοίχος
- ΝΤΟΥΛΑΠΠΙΝ (dolap): Ιματιοθήκη / Ερμάρι
- ΝΤΟΥΜΑΝΙ (duman): Καταχνιά / Καπνός
- ΝΤΟΥΝΙΑΣ (dünya): Κόσμος / Ανθρωπότητα
- ΝΤΟΥΖΙΝΑ (düzine): Δωδεκάδα
Ξ
- ΞΕΡΟΤΗΓΑΝΟ (lokμα): ΛΟΚΜΑΣ
Ο
- ΟΚΑ (yoksa): Μήπως
- ΟΛΑΝ (olan): Ρε
Π
- ΠΑΓΟΥΡΙ (pagurya): Υδροδοχείο
- ΠΑΖΑΡΙ (pazar): Αγορά / Διαπραγμάτευση
- ΠΑΚΚΕΤΤΟΝ (paket): Δέμα
- ΠΑΛΑΣΚΑ (palaska): Θήκη σφαιρών
- ΠΑΝΤΖΑΡΙ (pancar): ΠΠΑΝΤΖΙΑΡΙ / Κοκκινογούλι
- ΠΑΠΟΥΤΣΙΝ (pabuç): Υπόδημα
- ΠΑΟΥΡΙΖΩ (bağırmak): Κραυγάζω
- ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ (cennet): ΤΖΕΝΝΕΤΤΙΝ
- ΠΑΡΟΦΚΙΑ (taraf): Παράφκια
- ΠΑΡΠΕΡΗΣ (berber): Κουρέας
- ΠΑΤΑΝΙΑ (battaniye): Κουβέρτα
- ΠΑΤΖΟΥΡΙ (pancur): Παραθυρόφυλλο
- ΠΑΤΤΙΖΩ (batma): Πτωχεύω / Χρεοκοπώ
- ΠΑΤΣΑΡΙΤΖΙΑ (paçariz): Πράγματα διάφορα
- ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΙΝ (paçavra): Κουρέλι
- ΠΕΚΛΕ (bekle): Περίμενε
- ΠΕΛΛΟΣ (belli): Πελλούης
- ΠΕΡΒΑΖΙ (pervaz): Πλαίσιο θυρών
- ΠΕΣΚΕΣΙΝ (peşkeş): Δώρο / Τιμητικό
- ΠΕΤΖΙΕΡΤΙΖΩ (becermek): Κατορθώνω
- ΠΕΪΝΤΩ (beğenmek): Υπολογίζω
- ΠΙΛΑΦΙΝ (pilav): Ρύζι
- ΠΙΤΣΙΜΗΝ (biçim): Φύραμα
- ΠΙΤΤΙ (bitti): Τελείωσε
- ΠΠΟΥΛΛΙΝ (pul): Γραμματόσημο
- ΠΠΟΥΛΛΑΔΑ (ballada): Όρνιθα
- ΠΟΥΜΠΑΡΤΑ (bumbart): Κανόνι
- ΠΟΥΡΟΥ (boru): Κόρνα / Μπουρί
- ΠΟΥΣΤΗΣ-ΜΠΙΝΕΣ (puşt-ibne): Κίναιδος
- ΠΟΥΤΑΛΛΑΣ (budala): Ανόητος
Ρ
- ΡΑΧΑΤΙ (rahat): Ησυχία
- ΡΕΣΠΕΡΗΣ (reçber): Γεωργός
- ΡΕΖΙΛΗΣ / ΡΕΖΙΛΛΙΚΚΙΝ (rezil): Ξεδιάντροπος / Ξεδιαντροπιά
- ΡΟΥΠΠΑ (rütbe): Αξίωμα
- ΡΟΥΣΦΕΤΙΝ (rüşvet): Χαριστική εξυπηρέτηση
Σ
- ΣΑΓΙΑ (saya): Φόρεμα παραδοσιακό
- ΣΑΚΑΤΗΣ (sakat): Ανάπηρος
- ΣΑΛΑΒΑΤΩ (salavat): Ωρύομαι / Προσευχή
- ΣΑΜΑΤΑΣ (şamata): Θόρυβος
- ΣΕΒΝΤΑΣ (sevda): Έρωτας
- ΣΕΝΤΟΥΚΙ (sandık): Κιβώτιο
- ΣΕΡΕΤΗΣ (sert): Σέρτικο / Τσουχτερό
- ΣΕΡΜΠΕΤΤΙΝ (şerbet): Σιρόπι
- ΣΙΑΣΜΕΝΟΣ (şaşmak): Σιασμένος
- ΣΙΚΚΙΡΤΙΩ (siktir): Σικκιρτιώ
- ΣΙΝΑΦΙ (esnaf): Συντεχνία
- ΣΙΝΙΝ (sini): Ταψί / Δίσκος
- ΣΙΝΤΡΙΒΑΝΙ (şadırvan): Πίδακας
- ΣΚΑΡΠΙΝΙ (iskarpin): Υποδήμα
- ΣΟΒΑΣ (sıva): Ασβεστοκονίαμα
- ΣΟΪΝ (soy): Καταγωγή / Γένος
- ΣΟΚΑΚΙ (sokak): Δρόμος
- ΣΟΜΠΑ (soba): Θερμάστρα
- ΣΟΥΓΙΑΣ (çakı): ΤΣΙΑΚΚΙΝ / Μαχαιράκι
- ΣΟΥΛΟΥΠΙ (uslup): Μορφή / Σχήμα
- ΣΟΥΝΝΕΤΤΙΝ (sünnet): Περιτομή
- ΣΟΥΤΖΟΥΚΚΙΝ (sucuk): Σουτζούκι
- ΣΤΙΒΑΖΩ (istif): Τοποθετώ / Σωρεύω
Τ
- ΤΑΓΙΑΚΚΙΝ (dayak): Ξυλοφόρτωμα
- ΤΑΜΠΛΑΣ (damla): Αποπληξία / Συγκοπή
- ΤΑΜΑΚΚΑΡΗΣ (tamahkar): Φιλάργυρος
- ΤΑΜΠΟΥΛΕΚΚΙΝ (dümbelek): Τύμπανο μικρό
- ΤΑΟΥΛΛΙΝ (davul): Τύμπανο
- ΤΑΠΑΝΙΝ (taban): Ξυλοδαρμός
- ΤΑΠΙ (tap): Χωρίς χρήματα
- ΤΑΡΑΜΑΣ (tarama): Αυγοτάραχο
- ΤΑΣΑΚΙ (tepsi): ΤΕΨΙΝ / Σταχτοδοχείο
- ΤΑΥΑΝΙ (tavan): Οροφή
- ΤΑΧΙΝΙ (tahin): Αλεσμένο σουσάμι
- ΤΑΨΙ (sini): Μαγειρικό σκεύος
- ΤΕΚΕΣ (tekke): Καταγώγιο
- ΤΕΛΛΑΛΗΣ (tellal): Διαλαλητής
- ΤΕΜΕΝΝΑΣ (temenna): Υπόκλιση
- ΤΕΜΠΕΛΗΣ (tembel): Οκνηρός
- ΤΕΜΠΕΛΧΑΝΑΣ (tembelhane): Τεμπελχανάς
- ΤΕΝΕΚΕΣ (teneke): Δοχείο
- ΤΕΠΣΙΖΗΣ (edepsiz): Ανάγωγος
- ΤΕΡΠΙΓΙΕ (terbiye): Πειθαρχία / Τιμωρία
- ΤΕΡΤΙΠΙ (tertip): Τέχνασμα / Απάτη
- ΤΕΦΑΡΙΚΙ (tefarik): Εκλεκτό / Αριστούργημα
- ΤΕΦΤΕΡΙ (defter): Κατάστιχο
- ΤΖΑΚΙ (ocak): Παραγώνι
- ΤΖΑΜΙ (cam): Υαλοπίνακας / Γυαλί
- ΤΖΑΜΠΑ (caba): ΤΖΙΑΜΠΑ / Δωρεάν
- ΤΖΑΝΑΜΠΕΤΗΣ (cenabet): Κακότροπος / Δύστροπος
- ΤΖΙΑΣΒΕΣ (cezve): Μπρίκι
- ΤΖΙΗΖΑ (çizik): Γραμμή
- ΤΟΚΚΑ (toka): Χειραψία
- ΤΟΠΙ (top): Σφαίρα
- ΤΟΠΠΟΥΖΑ (topuz): Ράβδος
- ΤΟΥΛΟΥΜΙ (tulum): Ασκός
- ΤΟΥΛΟΥΜΠΑ (tulumba): Αντλία
- ΤΟΥΜΑΝΙΝ (duman): Καπνός / Καταχνιά
- ΤΟΥΜΠΕΚΙ (tömbeki): Σιωπή
- ΤΟΥΡΣΙΝ (turşu): Τουρσί
- ΤΟΥΡΦΑΝΤΟΝ (turfanda): Φρέσκο
- ΤΟΥΖΙΝ (tuz): Αλάτι
- ΤΡΑΜΠΑ (trampa): Ανταλλαγή
- ΤΡΙΚΟΝ (triko): Πουλόβερ
- ΤΣΑΪΡΙ (çayır): Λιβάδι / Βοσκοτόπι
- ΤΣΑΚΑΛΙ (çakal): Θώς
- ΤΣΑΚΙΡΗΣ (çakır): Γαλανομάτης
- ΤΣΑΚΜΑΤΖΙΝ (çakmak): Αναπτήρας
- ΤΣΑΛΙΜΙΝ (çalım): Επίδειξη
- ΤΣΑΝΤΑ (çanta): Δερμάτινη θήκη
- ΤΣΑΝΤΙΖΩ (çatmak): Εξοργίζω / Προσβάλω
- ΤΣΑΠΠΙΝΗΣ (çapkın): Ερωτύλος / Κατεργάρης
- ΤΣΑΠΑΤΣΙΟΥΛΛΗΣ (çapacul): Ανοικοκύρευτος / Άτσαλος
- ΤΣΑΡΚΑ (çark): Επιδρομή / Περιπλάνηση
- ΤΣΑΧΠΙΝΗΣ (çapkın): Κατεργάρης / Πονηρός
- ΤΣΕΠΗ (cep): Θυλάκιο
- ΤΣΕΡΚΙΝ (çerçi): Τσέρκι
- ΤΣΗΡΑΚΚΙΝ (çıρακ): Βοηθός / Ακόλουθος
- ΤΣΙΑΠΠΑΛΙΝ (çatal): Παντελόνι
- ΤΣΙΑΟΥΣΗΣ (çavuş): Λοχίας
- ΤΣΙΑΡΙΚΚΙΑ (çarik): Παντόφλες
- ΤΣΙΑΤΙΡΙΝ (çadır): Αντίσκηνο / Σκηνή
- ΤΣΙΓΚΕΛΛΙΝ (çengel): Αρπάγη / Σιδερένιο άγκιστρο
- ΤΣΙΓΚΟΣ (çinko): Λαμαρίνα
- ΤΣΙΓΚΟΥΝΗΣ (çingene): Φιλάργυρος / ΤΣΙΦΟΥΤΗΣ
- ΤΣΙΗΡΑΚΚΙΝ (çıρακ): Τσιράκι
- ΤΣΙΜΠΟΥΚΙ (çubuk): Καπνοσύριγγα
- ΤΣΙΟΠΑΝΗΣ (çoban): Βοσκός / Ποιμένας
- ΤΣΙΣΑ (çiş): Ούρα
- ΤΣΙΦΤΗΣ (çift): Άψογος / Ικανός
- ΤΣΟΥΒΑΛΛΙΝ (çuval): Σακί
- ΤΣΟΥΛΟΥΦΙ (zülüf): Δέσμη μαλλιών
- ΤΣΟΥΡΕΚΚΙΝ (çörek): Τσουρέκι
Φ
- ΦΑΡΑΣΙ (faraş): Φτυάρι / Σκουπιδολόγος
- ΦΑΡΣΙΝ (farsi): Τέλεια / Άπταιστα / Αλλιώτικο
- ΦΙΝΤΖΑΝΙΝ (fincan): Κύπελλο
- ΦΟΥΚΚΑΡΑΣ (fukara): Κακομοίρης / Άθλιος / Καημένος
- ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ (fındık): Λεπτοκάρυο
- ΦΟΥΣΤΑΝΙ (fistan): Φόρεμα
- ΦΟΥΤΟΥΡΙΑΖΩ (fıturaz): Νευριάζω
- ΦΡΑΝΤΖΟΛΑ (fırancala): Ψωμί
- ΦΥΝΤΑΝΙ (fidan): Φυτώριο
- ΦΥΤΙΛΙ (fitil): Θρυαλλίδα
Χ
- ΧΑΒΑΣ (hava): Μουσικός σκοπός
- ΧΑΒΟΥΖΑ (havuz): Δεξαμενή νερού
- ΧΑΖΙ (haz): Ευχαρίστηση
- ΧΑΪΒΑΝΙ (hayvan): Ζώον
- ΧΑΪΡΙ (hayır): Προκοπή
- ΧΑΛΑΛΙΝ (helal): Χάρισμα / Συγχωρώ (ΧΑΛΑΛΙΖΩ)
- ΧΑΛΙ (hali/hal): Άθλιο / Κατάσταση (ΧΑΛΙΝ)
- ΧΑΛΙ (halı): Τάπητας
- ΧΑΛΚΑΣ (halka): Κρίκος
- ΧΑΜΑΪΛΙ (hamaylı): Φυλακτό
- ΧΑΜΑΛΗΣ (hamal): Αχθοφόρος
- ΧΑΜΠΕΡΙΝ (haber): Αγγελία / Νέα (ΧΑΜΠΑΡΙΑ)
- ΧΑΝΙ (han): Πανδοχείο
- ΧΑΝΤΑΚΙΝ (hendek): Τάφρος
- ΧΑΠΠΙΝ (hap): Καταπότι / Φάρμακο
- ΧΑΡΑΜΙ (haram): Άδικα
- ΧΑΡΑΤΣΙΝ (haraç): Χαράτσι
- ΧΑΡΜΑΝΗΣ (harman): Χασισοπότης
- ΧΑΡΤΖΙΛΙΚΙ (harçlık): Μικρό χρηματικό ποσό
- ΧΑΡΤΟΥΤΣΙΑ (hartuç): Φυσίγγιο
- ΧΑΤΤΑΣ (hata): Κακόν / Λάθος
- ΧΑΤΙΡΙ (hatır): Χάρη
- ΧΑΦΙΕΣ (hafiye): Καταδότης
- ΧΟΥΖΟΥΡΕΜΑ (huzur): Ανάπαυση
- ΧΟΥΪ (huy): Ιδιοτροπία / Χαρακτηριστικό
- ΧΟΥΝΕΡΙ (hüner): Πάθημα / Εξαπάτηση
- ΧΟΥΒΑΡΤΑΣ (hovarda): Γυναικάς
Ψ
- ΨΟΦΗΜΙ / ΛΕΣΙ (leş): ΛΕΣΙΝΗ (Ανήθικος / Πτώμα / Ψοφήμι)
- ΨΩΜΙ ΤΗΓΑΝΙΣΜΕΝΟ (yağcur): ΚΑΤΣΟΥΡΑ (Τηγανούδι)
Ω
- ΩΡΥΟΜΑΙ (salavat): ΣΑΛΑΒΑΤΩ
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ολοκληρώνοντας την καταγραφή αυτών των λέξεων,
γίνεται αντιληπτό ότι το λεξιλόγιο μιας γλώσσας δεν είναι στατικό, αλλά ένας
ζωντανός οργανισμός που αλλάζει συνεχώς. Πολλές από τις λέξεις που εξετάσαμε,
αν και έχουν τουρκικές ρίζες, θεωρούνται πλέον αναπόσπαστο μέρος της
καθημερινής μας επικοινωνίας, καθώς έχουν αποκτήσει ελληνική κατάληξη και
κλίση.
Παρά την τάση της σύγχρονης εποχής για αντικατάσταση
αυτών των ιδιωματισμών με πιο "επίσημες" ελληνικές λέξεις ή αγγλικά
δάνεια, οι λέξεις αυτές συνεχίζουν να προσδίδουν μια ιδιαίτερη εκφραστικότητα
και χρώμα στον προφορικό λόγο, ειδικά στην Κύπρο. Η γνώση της προέλευσής τους
μας βοηθά να κατανοήσουμε βαθύτερα τη γλώσσα μας και τις ιστορικές διαδρομές
που την διαμόρφωσαν.
Συμπέρασμα
Η καταγραφή των τουρκικών δανείων στην Κυπριακή
διάλεκτο δείχνει την έντονη γλωσσική αλληλεπίδραση και την πολιτισμική
αλληλεξάρτηση των δύο κοινοτήτων. Πολλές λέξεις έχουν ενσωματωθεί πλήρως στη
γλώσσα, με προσαρμοσμένη προφορά ή σημασία. Η λίστα αυτή παρέχει ένα χρήσιμο
εργαλείο για μελέτη της γλωσσικής επαφής, της γλωσσικής δανειοληψίας και της
διατήρησης της πολιτισμικής κληρονομιάς στην Κύπρο.
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πόσο «συγκοινωνούντα δοχεία» είναι οι δύο
γλώσσες. Ενώ εμείς έχουμε εκατοντάδες τουρκικές λέξεις στην καθημερινότητά μας,
οι Τούρκοι χρησιμοποιούν επίσης εκατοντάδες λέξεις ελληνικής προέλευσης, ειδικά
σε τομείς όπως η ναυτιλία, η αλιεία, η γεωργία και το εμπόριο.
Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι ενώ η ελληνική
γλώσσα έχει δανειστεί πολλές λέξεις από την τουρκική, ισχύει και το αντίστροφο,
ειδικά σε τομείς όπως η ναυτιλία, η αλιεία και η βοτανική.
Ακολουθεί ένας αλφαβητικός κατάλογος με μερικές από
τις πιο χαρακτηριστικές ελληνικές λέξεις (ή λέξεις ελληνικής προέλευσης) που
χρησιμοποιούνται στην τουρκική γλώσσα:
Α
- Abanoz: Έβενος
- Aforoz: Αφορισμός
- Ağustos: Αύγουστος
- Ahtapot: Χταπόδι
- Akademi: Ακαδημία
- Alay: Αλαλάζω
(στην τουρκική σημαίνει παρέλαση ή ειρωνεία)
- Anahtar: Ανοιχτήρι
(στην τουρκική σημαίνει το κλειδί)
- Anadolu: Ανατολή
- Angarya: Αγγαρεία
- Aterina: Αθερίνα
- Avlu: Αυλή
Β
- Bakkal: Μπακάλης
(ελληνιστική λέξη από το "αμφιβάλλω" > "αναβάλλω"
που πέρασε στα αραβικά και μετά στα τουρκικά)
- Balık: Πιθανώς από
το "βάλλω" (αν και η ετυμολογία του ψαριού είναι υπό συζήτηση,
πολλοί ναυτικοί όροι είναι ελληνικοί)
- Banyo: Μπάνιο
(μέσω ιταλικών, αλλά με αρχαία ελληνική ρίζα "βαλανείον")
- Barbunya: Μπαρμπούνι
- Bezelye: Πιζέλι (αρακάς)
- Biber: Πιπέρι
- Bodrum: Ιππόδρομος
(από το "Potromium", στην τουρκική σημαίνει υπόγειο/κελάρι)
Δ / D
- Defne: Δάφνη
- Demet: Δέσμη (δεμάτι)
- Defter: Διφθέρα (τετράδιο/κατάστιχο)
- Domates: Ντομάτα
(μέσω ευρωπαϊκών γλωσσών, αλλά με ελληνική κατάληξη στην προσαρμογή)
Ε
- Efe: Εφηβος (παλληκάρι)
- Efendi: Αφέντης (αυθέντης)
- Ege: Αιγαίο
- Enginar: Αγκινάρα
F / Φ
- Fasulye: Φασόλι
- Fener: Φανάρι
- Fındık: Φουντούκι
(από το "Ποντικόν κάρυον")
- Fidan: Φυτό (φιντάνι)
- Filiz: Βλαστός (φιλίζι)
- Fırtına: Φουρτούνα
(μέσω ιταλικών, από το "fortuna")
G / Γ
- Gatsavida: Κατσαβίδι
- Gönye: Γωνία (ο γνώμονας)
- Gübre: Κόπρος (λίπασμα)
Η
- Halat: Καλώδιο (παλαμάρι)
- Hamsi: Χαψί (ο γαύρος)
- Hani: Χάννος (είδος ψαριού)
Ι
- Ispanak: Σπανάκι
- Isparoz: Σπάρος
- İskelet: Σκελετός
- İskemle: Σκαμνί
- İstavrit: Σταυρίδι
- İistiridye: Στρείδι
Κ
- Kalamar: Καλαμάρι
- Karanfil: Γαρύφαλλο
- Kefal: Κέφαλος
- Kenevir: Κάνναβη
- Kereviz: Σέλινο
- Kiraz: Κεράσι (από
την πόλη Κερασούντα)
- Kilit: Κλειδί
- Kutu: Κουτί
L / Λ
- Lahana: Λάχανο
- Liman: Λιμάνι
- Lüfer: Λούφα (γοφάρι)
Μ
- Mantar: Μανιτάρι
- Marul: Μαρούλι
- Masa: Μάζα (τραπέζι)
- Maydonoz: Μαϊντανός
P / Π
- Palamut: Παλαμίδα
- Papatya: Παπαδιά
(στην τουρκική σημαίνει μαργαρίτα)
- Pırasa: Πράσο
- Piliç: Πουλί (κοτόπουλο)
S / Σ
- Salyangoz: Σάλιαγκας
- Sardalya: Σαρδέλα
- Sıra: Σειρά
- Sünger: Σφουγγάρι
Τ
- Tava: Ταψί/Τηγάνι
- Tente: Τέντα
- Tuğla: Τούβλο
Υ / Ζ
- Yortu: Γιορτή
- Zoka: Ζόκα (αγκίστρι)
Βιβλιογραφία
No comments:
Post a Comment