Στη μάνα

 

Το δέντρο της λουλουδιάς στη μέση της αυλής είχε για καλά πρασινίσει, φορτωμένο με τα ασπρομώβ άνθη του, που η μυρωδιά τους απλωνόταν μέχρι το ξεπόρτι, και  με χιλιάδες μέλισσες για θαμώνες που φόρτωναν πυρετωδώς τη γύρη τους.

Τα χωράφια ντύθηκαν στα χρυσά τους χρώματα, με τα καρποφόρα στάχυα να χορεύουν πέρα δώθε στον ρυθμό του ανέμου. Στα αμπέλια φάνηκαν και τα έμφορτα τσαμπιά ανάμεσα στα αμπελόφυλλα. Στα αλώνια ξεκίνησαν να φτάνουν, με αμάξια και καρότσες, δεμάτια από το θέρος και να στοιβάζονται σε θεμωνιές, που ο κάθε αγρότης ήξερε χωρίς υπόδειξη σε ποιον «ρεσπέρη» ανήκαν, μέχρι το αλώνισμα στη βουκάνη.

Ο Μάης, μήνας της Άνοιξης του 1959, ξεκίνησε το τελευταίο του δεκαήμερο για να παραδώσει τη σκυτάλη στον καλοκαιρινό, πυρόλουστο Ιούνιο.

Το νησί, μετά από την αιματοβαμμένη τετραετία, επιτέλους ξεκίνησε τα πρώτα του βήματα ως ανεξάρτητο, αναγνωρισμένο κράτος, με τις πρώτες εκλογές για ανάδειξη του Προέδρου και του Αντιπροέδρου της κυβέρνησης, μέσα σε κλίμα έντασης.

Η μάνα, με τρεις κόρες στη σειρά από το 1955 —που φρόντισαν οι «Θκειάες» της,  να παντρέψουν την πεντάρφανη με τον Γιαννή τον βοσκό— έπιασε και πάλι τον τελευταίο της μήνα, όπως συχνά μας έλεγε:

«Με ένα μωρό εις το βυζί τζ̆ιαι την τζυλιάν στο στόμα, τζιαι να κουβαλήσεις τζιαι νερό που τον Τζελίλη».

Αυτή όμως η τέταρτη εγκυμοσύνη δεν ήταν καθόλου τυχαία, όπως οι πέντε που ακολούθησαν και έλεγε: «Ήρταν γιατί έτσι ήθελεν ο Θεός».

Στα σωθικά της έτρεφε μια ελπίδα ότι θα έκανε γιο, για να νιώσει περηφάνια ο άντρας της στον καφενέ και για να συνεχιστεί το επίθετο της οικογένειας.

Ξημερώματα Σαββάτου. Το ημερολόγιο στον τοίχο δήλωνε 23/5. Σπάσανε τα νερά.

«Γλήορα», λέει του Γιαννή της, «τρέξε φέρ’ τη δκειά μου τη μαμμού».

Η μαμμού, η Ελένη, ήταν αδελφή της μάνας της και απέκτησε πτυχίο στην ιδιότητα της μαίας από την αγγλική τότε κυβέρνηση. Ελισάβετ την έλεγαν και από αυτήν πήρε και το όνομα. Ήταν παιδί του Παπαγιώρκη, που ήταν ο ιερέας της Αγίας Φωτεινής από το 1902 μέχρι το 1953, και απέκτησε μαζί με τη γυναίκα του, τη Δέσποινα, δώδεκα παιδιά.

Όταν γεννήθηκε, την ονόμασαν Δημητρού, από το όνομα του πατέρα της που πέθανε πριν γεννηθεί, αλλά δυστυχώς σε σύντομο χρόνο πέθανε και η μάνα της και της το άλλαξαν σε Ελισάβετ. Χρόνια παρακαλούσε να βρεθεί μια φωτογραφία για να δει πώς έμοιαζαν οι γονείς της, αλλά δεν κατέστη δυνατό.

Στο μεταξύ, από τους δυνατούς πόνους και τις φωνές αναστατώθηκε η γειτονιά και όλες οι γυναίκες μαζεύτηκαν γύρω από το κρεβάτι, αναμένοντας εναγωνίως το Άγιο Φως να γεννηθεί. Μπαίνοντας τρεχάτη η μαμμού, χωρίς να χάσει την ψυχραιμία της, τις κάλεσε πρώτα να περάσουν όλες έξω.

Το σπίτι μας ήταν ένα διώροφο με μπαλκόνι προς τη θάλασσα και ξεχωριστά σε σχήμα γάμμα στη δεξιά πλευρά: το «μαειρκό», στο οποίο κοιμόταν και η γιαγιά Σοφία, μετά  ήτανε το «πλησταρκό» και στο τέλος το «ασιελωνάρι» με το γαϊδούρι και, δίπλα, ο φούρνος. Στην αυλή ήταν επίσης τα πρόβατα και οι κότες.

Οι προσπάθειες της μαμμούς να κρατήσει την ισόγεια κάμαρη, την “τσάμπρα”, κλειστή δεν απέδωσαν, λόγω του ότι το σπίτι βρισκόταν μεταξύ δύο δρόμων, όλο και κάποιος άνοιγε να περάσει από τη μια πόρτα στην άλλη για να πάει εν συντομία στον μπακκάλη. Η κυρία Ελένη αναγκάστηκε να κλειδώσει και να ρομανίσει και τις δύο πόρτες.

Μέσα στους πόνους και τα αναφιλητά, έξω ακούστηκε δυνατά η μαμμού να φωνάζει:

«Εν παλληκάρι, εν παλληκάρι!»

Και ο πατέρας αφού πρωτίστως κατέγραψε περήφανα με μαύρο μολύβι  όνομα, επίθετο και ημερομηνία γέννησης του πρωτότοκου σε γενεαλογική λίστα  στο πίσω μέρος της πόρτα του ερμαριού, κέρασε όλους γλυκό αμυγδάλου με το ίδιο κουτάλι.

Αιωνία σου η μνήμη, μάνα.

23 Μαΐου 2026